Hapishanenin Doğuşu

“Ceza infaz kampu¨su¨”, “denetimli serbestlik”, “elektronik kelepçe”, “mu¨lteci kampları”, “yurtdışı çıkış yasağı” gibi cezai ve siyasi aygıtlar her geçen gu¨n gu¨ndelik hayatımızın daha bu¨yu¨k bir parçasına dönu¨şu¨yor. Teknolojik ilerlemelerin bilgiyi demokratikleştirme vaadi unutuluşa terk edilip gözetlemenin yeni yollarını bulmak u¨zere seferber ediliyor. Sadece tehdit ile tehlike mefhumları değil, cezalandırma pratikleri de muğlaklaşıyor. İşte bu¨tu¨n bu gelişmeler, Michel Foucault’nun elli yılı deviren klasik eserini yeniden okumaya “davet ediyor” bizi.
Foucault, Batı’da cezalandırma pratiklerinin değişmesiyle ortaya çıkan hapishane kurumunun titiz bir tarihini yapıyor. Bunun için de cezalandırmanın bir ibret vesikası olmaktan çıkarılıp gu¨ya medenileştirildiği, hatta suçun “doğru anlaşılması” ve suçlunun “ıslah edilebilmesi” için hukuk, mimari, kriminoloji ve psikoloji gibi bilgi alanlarının yardıma çağrıldığı bu su¨recin en karanlık dehlizlerine ışık tutuyor. Kendisini du¨zen ve ıslah iddiasıyla meşrulaştıran hapishane kurumunun su¨rekli reforma ihtiyaç duymasının ve siyasi işlevlerini hasıraltı etmeye çalışmasının aslında başarısızlığının bir itirafı olduğunu öne su¨ru¨yor. Nihayetinde de hapishaneyi neden salt fiziksel bir kapatma kurumu olarak du¨şu¨nmememiz gerektiğini, kapatma ile kapitalizmin göbekbağını gözler önu¨ne sererek açıklıyor.
Yepyeni bir çeviriyle yayımladığımız bu klasik yapıtın okunup tartışılmasının aciliyeti her geçen gu¨n artıyor. Tabii Foucault’nun o meşhur cu¨mlesini aklımızdan hiç çıkarmadan: “Hapishanelerin fabrikalara, okullara, kışlalara, hastanelere benzemesinde şaşılacak bir şey var mı?”