Yapay Zeka Eşliğinde Bir Tefekkür Süreci

Bu çalışma, yalnızca teorik bir tartışma yürütme amacıyla değil; dinî düşüncenin tarihsel süreç içinde şekillenen yapısının doğurduğu sonuçlarla yüzleşme ihtiyacından doğmuştur. Yüzyıllar boyunca oluşan yerleşik kabuller, zaman içinde dinî metinle kurulan ilişkinin niteliğini değiştirmiş; bu durum yalnızca inanç anlayışını değil, toplumsal ve düşünsel yapıyı da derinden etkilemiştir.
Metin; “tebyin”, “resul”, “nebi”, “itaat”, “tasdik” ve “nesih” gibi temel kavramların geleneksel din anlayışı içerisinde kazandığı anlamları yeniden ele almakta ve yaklaşık 1200 yıldır Sünni ve Şii geleneklerde savunulan din kurgusunun kurucu varsayımlarını sorgulamaktadır. Bu kavramların birbirleriyle kurduğu yapının, zaman içerisinde nasıl bir düşünsel ekosistem oluşturduğu ve bunun dinî söylem üzerindeki etkileri incelenmektedir.
Yapay zekâ ile gerçekleştirilen çok bölümlü sohbetler çerçevesinde şekillenen bu çalışma, yalnızca mevcut bilgi havuzundan aktarılan verilerin bir tekrarı değil; büyük dil modellerinin düşünce üretme, kavramsal ilişki kurma ve fikir geliştirme kapasitesine dair bir örnek olarak da değerlendirilebilir. İlk aşamada kısa ifadeler hâlinde ortaya konulan görüşler, bu çalışmada daha ayrıntılı biçimde açıklanmış ve dayanaklarıyla birlikte sunulmuştur.
Bu metin bir reddiye değil; kavramların asli anlamlarına dönme, dinî metinle yeniden doğrudan karşılaşma ve yerleşik kabulleri yeniden düşünme çağrısıdır. Çünkü bazen ihtiyaç duyulan şey, metni yeniden yorumlamak değil; metnin kendisini yeniden görebilmektir.