Ulysses Özel Baskı

Ulysses, James Joyce

 “Bikaranîna Odîssiyê ya Joyceî bi şêweyekî terîb… giringiya xwe ya vedîtineke zanistî heye… Ev yekser şêweyekî kontrolkirinê, birêkûpêkkirinê, dayîna dirûvekî û wateyekê bi panoramaya bêserî û bêbinî ya bêçuneyiyê û geremolê ye ku mêjûya hevçerx e… Ev, ez bi micidî pê bawer im, pêngavek e berev mimkinkirina cîhana modêrn bo hunerê.”

T. S. Eliot

 “Ulyssesê bi têra xwe nûr-nedera xwe ya gilî-gotinan heye ku pirr û gelek romanan raxe… Dijwar e ku hûn şayeseke kamiltir a mirovê siruştî peyda bikin.”

Harold Bloom

 “Berhema Joyceî ne der barê qewamê de ye, ew qewam bi xwe ye.”

Samuel Beckett

 “Kawa Nemirî ji bo wergera Ulyssesê çavkaniyên kurdiyê hemû seferber kirine û bi vê rêyê re çaviyên edebiyata potansiyel ya di zimanê kurdî de vekirine… wisa ku careke din biçespîne ku zimanê lawaz nîne, meger xwîner lawaz bin.
Xwendineke oqyanosî li ber me xwînerên kurdiyê ye vê carê.”

Ergîn Sertem

 “Wergera bi kurdî ya Ulyssesa James Joyce, der ji şikberiyê, serkeftineke abîdeyî ye bo zimanê min ê zikmakî. A Kawa Nemirê şa’ir kirî, ku ji 2012an û vir ve li Kurdistanê li Diyarbekirê û li Mêrdînê min bi çavên serê xwe dît, qet guman tê de nîne, tolhildaneke gewre ye ku hat hilanîn ji koloniyalîzma zimanî ya dereke û navxweyî. Ji niha û pê de, kurdiya Ulyssesê giyanê me yê hevbeş e.”

Şener Ozmen

 “Va bû. Kawa Nemirê çargurçik Ulyssesa ‘ezamet a James Joyceê pirrole bi kurdî (kurmancî) dibêje. Stephen Dedalusê lixwedîtî dê êdî li nava kolanên Dublina me bigere.”

Selîm Temo

 “Ji sala 2022yan û pê de, ji 100em sala çapbûna Ulyssesa James Joyce û pê de, kurdiyeke Ulyssesî û Ulyssesa bi kurdî heta bi hetayê dê bibe berhema li ber serê me.”

Papiers de Paris, Behîce Ferîde Demir

JAMES JOYCE: James Augustine Aloysius Joyce, s¸a’ir, romannu^s, kurtec¸i^roknu^s u^ s¸anona- menu^se^ ayrlendi^ ye^ ku di 2ye^ Res¸emeya 1882yan de li Dublina paytexta Ayrlende^ ji dayi^k bu^ye, be^tir ji berheme^n xwe ye^n mayi^n, bi her du romane^n xwe ye^n ‘ezamet, bi Ulyssese^ (1922) u^ Finnegans Wakee^ (1939) bi nav u^ bang e. Di s¸es¸ saliya wi^ de malbata wi^ ew s¸ande dibistana leyli^ ya cezwi^tan a bi nave^ Clongowes Wood College ku di heyna xwe de yek ji bas¸tiri^n dibistanan bu^ li Ayrlende^, le^ bele^, ji ber destbelavi^ u^ deyndariya berdewam a bave^ wi^ John Stanislaus, Joyce nekari^ bi xwendina xwe ya di wir de berdewam bibe u^ di 1891e^ u^ 1892yan de li male^ li je^r c¸avde^riya dayi^ka xwe Mary Janee^ perwerde bu^ u^ di 1893yan de li gel biraye^ xwe Stanislaus di Belvedere Collegea dibistana navi^n a cezwi^tan de dest bi xwendine^ kir u^ her di we^ dibistane^ de qewimi^ ku Joyce dest ji baweriya xwe ya di^ni^ ya Kasoli^kiya Romaye^ kis¸and. Di pey re, di Zankoya Dubline^ de (ku ew ji^ dezgeheki^ qes¸eye^n cezwi^t bu^) wi^ dest bi fe^rbu^na zimanan kir, birrek kite^b xwendin, zehf xebiti^ u^ bi s¸e^weyeki^ ges¸ u^ gurr bes¸dari^ Civata Edebiyate^ u^ Me^ju^ye^ ya zankoye^ bu^. Joyce heyrane^ Henrik Ibsene^ nu^sere^ norwe^ci^ bu^ u^ her wan salan, bi tene^ ji bo ku bikaribu^ya berheme^n wi^ bi zimane^ orci^nal bixwi^ne, fe^ri^ norwe^ci^ bu^ u^ yek ji wan nivi^se^n xwe ye^n pe^s¸i^n i^ micid, Dramaya Nu^ ya Ibsen a li ser s¸anonameya Ibsen a bi nave^ Dema Ku Em Miri^ His¸yar Dibin nivi^si^, di 1900i^ de di 18 saliya xwe de di London Fortnightly Reviewe^ de da wes¸andin u^ nivi^skariya wi^ ji^ bi wi^ awayi^ dest pe^ bu^. Di 31e^ C¸iriya Pe^s¸i^n a 1902yan de Joyce zanko kuta kir u^ je^ u^ pe^ de, weki^ rahe^nane^n bo nivi^skariye^, wi^ s¸i’r u^ epi^fani^ (ke^liye^n tezahuran) nivi^si^n, pe^ re ji^, ji bo ku biji^s¸kiye^ bixwi^ne, c¸u^ Pari^se^, le^ li wir wi^ waz li we^ hizre^ ani^, danasi^ne^n kite^ban nivi^si^n u^ di Kite^bxaneya Sainte-Genevie`vee^ de xwe amadeyi^ nivi^si^na berheme^n xwe ye^n gewre ye^n ci^hanheje^n kir. Sala 1903yan, ji ber mirina dayi^ka xwe, Joyce bo demeke kurt vegeriya Ayrlende^ u^ wan salan ji^ dest bi nivi^si^na romana xwe ya avtobayografi^k a kutanebu^yi^ ya bi nave^ Stephen Hero kir, ji 1904an u^ pe^ ve pe^ ket kite^ba xwe ya kurtec¸i^rokan, Dubliners (Dubliniyekan) nivi^si^ ku axiri^ di 1914an de hat c¸apkirin. Di 16e^ Pu^s¸pera 1904an (Blooms- day-Roja Bloomi^) de Joyce u^ hezkiri^ u^ hevsera wi^ Nora Barnaclee^ li Dubline^ hev nas kir u^ di C¸iriya Pe^s¸i^n a heman sale^ de her duyan bi hev re ji Ayrlende^ bere^ xwe da bajare^ Zuri^xe^ ye^ Swi^sreye^, pis¸ti^ we^ bi saleke^, li bajare^ Triesteye^ ye^ I^talyaye^ he^wra xwe dani^n, Joyce li wir mamos- tayiya zimane^ ingili^zi^ kir u^ li ser kurtec¸i^roke^n xwe u^ romane^n xwe xebiti^, zaroke^n wi^ u^ Noraye^, Giorgio u^ Lucia, li wir ji dayi^k bu^n. Kite^ba wi^ ya s¸i’ran a pe^s¸i^n, Chamber Music (Mosi^qaya Ju^re^) di 1907an de li Londone^ c¸ap bu^. Wan salan, Joyce berhema xwe ya bi nave^ Stephen Hero ji se^ri^ de ji nu^ ve nivi^si^, ew mesixande romana xwe ya bi nave^ A Portrait of the Artist as a Young Man (We^neyeki^ ye^ Hunermend weki^ Peyayeki^ Xort) a ku di 1916an de hat wes¸andin u^ di 1918an de ji^ yekane s¸anonameya wi^ Exiles (Derbiderekan) hat wes¸andin u^ di 1914an de li Triesteye^ e^di^ wi^ dest bi nivi^si^na Ulyssesa xwe ya gewreya gewreyan kir, ku di 1915an de I^talya tevi^ S¸ere^ Ci^hane^ ye^ Yekem bu^, Joyce bi malbati^ li Zuri^xa Swi^sreye^ akinci^ bu^, bi pis¸tevaniya darayi^ ya bi salan a du jine^n dewlemend, Edith Rockefeller McCormicke^ u^ Harriet Shaw Weavere^, wi^ nivi^si^na Ulyssese^ di 1921e^ de li Pari^se^ kuta kir u^ Sylvia Beacha xwediya Wes¸anxaneya Shakespeare and Companyye^ di 2ye^ Res¸emeya 1922yan de, tam di c¸il saliya Joyce de Ulysses li Pari^se^ c¸ap kir ku we^ hinge^ ti kesi^ xwe nedida ber c¸apkirina we^. Kite^ba s¸i’ran a duyem a Joyce, Pomes Penyeach ji^ di 1927an de li Pari^se^ hat c¸apkirin ku bi tene^ ji 13 s¸i’ran pe^k te^. Pis¸ti^ be^tiri^ bi^st salan, di 1931e^ de Joyce u^ Noraye^ seredana Londone^ kir u^ li wir bi fermi^ zewici^n, di^sa vegeriyane Zuri^xe^ u^ car u^ baran bi malbati^ geh li Zuri^xe^, geh li Pari^se^ man u^ di gel ke^s¸eye^n giran e^n di bi^nayiya xwe de u^ tenduristiya xwe ya xerab, Joyce bi qasi^ 17 salan li ser romana xwe ya dawi^n e untranslatable a bi nave^ Finnegans Wake xebiti^ u^ di sala 1939an de ev roman li Londone^ hat c¸apkirin. Joycee^ bi s¸i’r, kurtec¸i^rok u^ romane^n xwe ve xwedane^ berheme^n gerdu^nheje^n i^ nemir, dema ku di 1940i^ de di henga S¸ere^ Ci^hane^ ye^ Duyem de Naziyan Fransa dagi^r kir, malbata xwe bire Zuri^xe^ u^ li wir di 13e^ Re^bendana 1941e^ de ji ber peqi^na ulsera xwe mir u^ her li wir di Gorristana Flunter- ne^ de bi xake^ hat spartin.

 ULYSSES

 Serti^mar, tevkutayiye^ Buck Mulligan, di de^st de zerikeke c¸ilk ji kefa sabu^ne^, ku neynikek u^ gu^zanek c¸eperast dani^bu^ ser, numa di sere^ derencoke^ re. Baye^ sivik e^ sihare^ kirase^ qi^c¸ik e^ pis¸te^na xwe venebesti^ ji pis¸ta wi^ ve pif dida nermenerm. Wi^ hilda zerik bilind kir u^ bi meqameki^ yekaheng biland:

— Introibo ad altare Dei.

Vewestiya, zu^r bu^ u^ li je^re^, li pe^linge^n c¸ivaneyi^ ye^n tari^ nihe^ri^ u^ mi^na kewe^ ribat bi qebeqeb xwend:

— Kinch, were bani^. Were bani^, wey ziravqetiye^ seri^ qu^c¸o, bini^ pu^c¸o.

Wi^ bi tellebazi^ gave^n xwe ranan u^ hilkis¸iya ser dika topagirkirine^ ya girover. Bere^ xwe pe^ de kir u^ bi teqleke giran se^ caran homandin birc, kirr u^ kews¸ene^n c¸armedor u^ c¸iya u^ c¸elixte^n ku dikirana his¸yar bibin. Pas¸ ku c¸av bi Stephen Dedalus ket, ber bi wi^ de xwar bu^, xirexirek ji gewriye^ c¸u^ u^ sere^ xwe hejand, lezelez bi deste^ xwe xac¸ li rozgare^ kire nexs¸ u^ nemu^r. Stephen Dedaluse^ hevres¸i^ u^ melomesti^ ji be^xewiye^ xwe tevi^ mile^n xwe sparte jora sere^ derencoke^, hec¸ku bibe^jiye^ “Te sere^ xwe di^tiye?” nihe^ri^ li siku^me^ dirozgekar i^ bi dire^jiya xwe ve mi^na ye^ hespan e^ ku ketibu^ ber s¸ek u^ pekan u^ xirexir je^ dic¸u^, nihe^ri^ li tepa wi^ ya qes¸eki^ kurrnekiri^ ya mu^yi^ c¸u^rr, debaxkiri^ u^ bi renge^ beru^ya spi^c¸olki^.

Buck Mulligan hangava di bine^ neynike^ re bi dizi^ nihe^ri^, pe^ re ji^ zerik bi xasu^ki^ je^ vedizi^.

— Le^ din herine qijleye^ kuro! wi^ got bi zirti^ni^.

Bi zare^ s¸orrindgoyeki^ ji^ pe^ de c¸u^:

— Lewma, Lo xelqe^ s¸ebab i^ delal, ev e Komi^nyona resen: beden u^ giyan u^ xwi^n u^ biri^n. Sazbendno, ez gori^ we, bi teqla giran werin. Geli^ came^ran, c¸ave^n xwe bigirin. Ka bisenin. Mi^rate^n van spi^gilorikan c¸i^c¸keki^ pe^xeme^ le^ dixin lo. Civat, hela xwe kerr kin.

Wi^ bi kuja c¸avan jor rac¸av kir, tiliye^n xwe xistine deve^ xwe u^ du^r u^ dire^j u^ bemebem li fi^qe^ xist, pas¸e^ bo gaveke^ di nava serinceke xayi^s de sekini^, pe^ re ji^ c¸i^k u^ c¸iru^sk c¸u^n ji ber deqe^n ze^r e^n dirane^n wi^ ye^n bire^ku^pe^k u^ spi^. Kiri^sostomos. Di nava rozgara steqiri^ re zimi^niyeke xurt e zi^r bi du derban li wi^ fetiland.

— Mali^ ava, bave^minkiro, wi^ bi denge^ he^l got bi tehreki^ pi^k. I^car c¸e^bu^. Axu^yi^, ceyrane^ ji^ bitefi^ni^, bas¸ e?

Wi^ firqas da xwe u^ ji gerra dika topagirkirine^ derket, ku ji aliyeki^ ve tewqe^n berdayi^ ye^n dawa kirase^ xwe li tes¸ke^n xwe dipe^c¸an, ji aliyeki^ ve ji^ bi sergevezi^ li bi^nere^ xwe nihe^ri^. Ji ru^c¸ike^ wi^ ye^ hupiz i^ tirs¸ u^ ximximka wi^ ya s¸orr e he^kani^, te digot qey metraneki^, heylo, pis¸tevaneki^ hunere^ ye^ serdeme^n navi^n e. Bis¸iri^neke xemrevi^n di nerma xwe de hasil bu^ li ser le^ve^n wi^.

— Ay c¸i^ sosret e! wi^ got bi bes¸erxwes¸i^. Nave^ te ye^ ku kene^ miriyan pe^ te^ lo, erriik, dibe^’ qey nave^ yewnaneki^ bine^ zemanan e ha!

Wi^ tiliya xwe bi laqirdiya xeri^bdostane ber bi wi^ ve dire^j kir, di ber xwe de keniya u^ xwe da ber di^ware^ nizm i^ c¸eper e^ birce^. Stephen Dedalus gav rana u^ pe^ ve c¸u^, bi be^zari^ pic¸eki^ da pey wi^ u^ c¸u^ li keviya dika topagirkirine^ ji xwe re ru^nis¸t, sekini^ li wi^ temas¸e kir gava ku wi^ neynika xwe disparte di^ware^ nizm i^ c¸eper e^ birce^, firc¸e di zerike^ dadikir u^ hildida pe^ kef di gepe^n xwe u^ di gerdena xwe dida.

C¸i^vec¸i^va Buck Mulligan pe^ berdewam bu^.

— Kene^ miriyan bi nave^ min ji^ te^: Malachi Mulligan, bi du daktilosan, s¸es¸bangi^. Le^ sewteke helleni^k dide^re, ne wisa? Her weki^ gakovi^ bi xwe be, ye^ s¸ampaz u^ ba je^ re ni^ne. Heq e em bic¸ine Asi^naye^. Ku ez bikarim bi^st panotan ji xalti^ka xwe bic¸opi^nim, tu ye^ be^yi^?

Wi^ firc¸e dani^ aliyeki^, weto keni^, mumkin bu^ miri^s¸k bi hemi^ perran bic¸i^te deve^ wi^, bi qi^ri^ni^ got:

— Ew e^ ji^ were ha? Mala mine^. Bire^ mari^, feleke^ kume^

xwe le^ xwar kiri^.

Sekini^, dest pe^ kir bi pu^tepe^dan riye^ xwe kurr kir.

— Mulligan, ka bo min bibe^je, Stephen semtika got.

— Lebe^, ya hebi^bi^?

— Gelo Haines de^ he^ c¸i qasi^ di ve^ birce^ de bimi^ne?

Buck Mulligan gepa xwe ya kurrkiri^ di ser sermila xwe ya raste^ re ni^s¸an da.

— Xwede^ko, vi^ merive^ re^jkeni^ em dabarandin, ne wilo?

wi^ got bi deqeru^yi^. Saksoneki^ ku cane^ mirov zer dike. Bi hiz- ra wi^, tu ne came^r i^. Xwede^ko, ev ingili^ze^n ji be^vila S¸eyte^n keti^. Pere u^ xweli^ yek e li ba van e^n ku zi^n li bizine^ ji^ dikin. Te di^, bi xwe ji Oxforde^ ye, lewma ha. Dedalus giyan, zani^, ‘esas rabu^n u^ ru^nis¸tina te c¸il pere s¸as¸ nekiriye ji ya Oxfordi- yan. Ew nikare ji te bes¸er bike, qubane^. Le^ ew nave^ ku min li te kiriye, ez bi gorra kaliko kim, je^ c¸e^tir tine: Kinche^ tu^jo.

Pe^ ketibu^ bi hemde^ xwe c¸ena xwe kurr dikir.

— Dev li wi^ bu^bu^ kelefe, s¸ev pe^ ve qala pantereki^ res¸ dikir, Stephen got. Qibu^re^ qirmeya wi^ li ku^ ye?

— Me^rik i^ qafseqeteki^ kezebs¸ewiti^ ye da! Mulligan got. Ma qey zirave^ te je^ qetiya?

— Qetiya, ma c¸awa neqete, Stephen got bi xi^reta pe^ de hati^ u^ ji le^pa tirse^. Ca bide bi^ra xwe, li we^ dere^ke^, di tariye^ de, li nik peyayeki^ ku ez nas nakim, kape^ xwe qetandiye u^ ji xwe re dinale hey dinale, dibe^je, ez e^ wi^ pantere^ res¸ his¸k bikim. Di wexta xwe de te mirov ji xeniqi^ne^ filitandine. Le^ tu were, ez i^ ne s¸e^rgele me lo. Heke ew li vir bimi^ne, ez e^ deste^ xwe ji ve^ dere^ bis¸om u^ herim.

Buck Mulligan bi ru^tirs¸i^ nihe^ri^ li kefa li ser deve^ gu^zana xwe. Ji ciye^ xwe ye^ ku le^ li^s girtibu^ bi firqas xwe berda xware^ u^ dest pe^ kir lezelez beri^ke^n pantore^ xwe vejandin.

— Kambaxe^, ka bi ku^ de c¸u^! wi^ kire qi^ri^ni^ bi denge^ dewixi^. Derbasi^ ber dika topagirkirine^ bu^, gava ku desteki^ xwe xiste beri^ka jori^n a Stephen, got:

— Ka we^ pozmalka xwe bide me weki^ em gu^zana xwe pe^ paqij bikin.

Wi^ ew destmala qire^j e qurc¸imi^ kis¸and u^ derxist u^ bi kuja

we^ girt, rakir u^ bi ‘erzs¸ike^ni^ ni^s¸an da, le^ Stephen xwe ehmeqs¸eytani^ kir. Buck Mulligan deve^ gu^zane^ xwes¸ik paqij kir. Pas¸e^, ku zi^q li destmale^ nihe^ri^, hilda got:

— Tu l’ pozmalka dengbe^jan ha! Rengeki^ huneri^ ye^ ji^p- janta bo hozanvane^d me ye^d ayrlendi^: keskeli^c¸ik. Wexti^ meriv bixwaze we^ tehm bike, ne wilo?

Di^sa derkete ser di^ware^ nizm i^ c¸eper e^ birce^, ku pore^ wi^ ye^ kej i^ spi^c¸olki^wekberu^yan nermika pe^l dida, bi awirine zu^r nihe^ri^ li kendava Dubline^.

— Ya star! wi^ got di nerma xwe de. C¸awa ku Algy gotiye, ma ne: dayi^keke gewre ye nes¸mi^le, ne? Deryaya keskeli^c¸ik. Deryaya ku dike gunike^n me^riv qincile^ xwe bikin. Epi oino- pa ponton. Ax, Dedalus, ev qewme^ yewnan! Min dive^ te fe^r bikim. Dive^ tu der heqe^ wan de di deqe^n resen de bixwi^ni^. Thalatta! Thalatta! Ew dayi^ka me ya gewre ye nes¸mi^le ye. Ka were le^ binihe^re.

Stephen rabu^ ser xwe u^ ber bi di^ware^ nizm i^ c¸eper e^ birce^ ve c¸u^. Hilpesiri^ ser c¸epe^r, li je^re^, li ave^ u^ li wapora posteye^ nihe^ri^ ku di deve^ bendera Kingstowne^ re derdiket.

— Dayi^ka me ya bi qas u^ qudret! Buck Mulligan got.

Wi^ mi^na ti^ra kulle^ c¸ave^n xwe ye^n su^t i^ le^ger ji deryaye^ guhestin u^ bere^ xwe da siku^me^ Stephen.

— Bi ya xalti^ka min be, tu bu^yi^ bayi^s, te ciya xwe kus¸tiye, wi^ got. Lewma ji^ pepu^ke^ dike ser min weki^ ez weri^se^ xwe ji te hilc¸inim.

— Yeki^ ciya min kus¸t, Stephen got bi dilkovani^.

— Kincho, kullgewriyo, wexta ku ciya te ya li ber sikrate^ ji te he^vi^ u^ tika kir, te dikari^ c¸ong daniya ‘erde^, Buck Mulligan got. Ez ji^ bi qasi^ te haypirboreyi^ me lo. Le^ gava ku te^ bi^ra min, di riya Xwede^, rebena ciya te ya ku ruh je^ dikis¸iya berzu^ri^ te bu^ weki^ tu c¸ong bidi^ ‘erde^ u^ dua u^ dirozgeyeke^ bigihi^ni^ ber ruhe^ we^. U^ tu bi ve^ yeke^ qayi^l nebu^yi^. Tis¸teki^ be^wayi^k bi te re heye....