Toplumu Devletten Kurtarmak

Devlet, gerçekten toplumun zorunlu kaderi midir, yoksa yüzyıllar boyunca içselleştirilmiş bir itaati mi temsil eder? Erich Mühsam, bu soruyu teorik düzlemden başlayarak devlet olgusunu ahlaki, ruhsal ve siyasal bütün sonuçlarıyla birlikte masaya yatırır. Farklı tarihleri kapsayan yazılarının yanı sıra kitabın ana gövdesini oluşturan “Toplumu Devletten Kurtarmak” adlı bölümde Mühsam, anarşizmi bir kaos ideolojisi olarak anlamak isteyenleri hayal kırıklığına uğratacak şiddette bir dayanışma, özgürlük ve yaratıcı toplumsallık üzerine kurulu radikal bir düzen önerisi olarak ele alır.
Mühsam’ın sosyalist anarşizmi, ne parlamenter uzlaşmaların ne de otoriter devrim vaatlerinin sınırlarına sığar. Devleti, sınıfsal tahakküm kadar insan ruhunun köleleştirilmesinin de temel aracı olarak teşhir eder. Ölümünden bir yıl önce kaleme aldığı, siyasi inançlarının programatik bir özeti olan “Toplumu Devletten Kurtarmak” broşürü, bohem yaşam ile proleter örgütlenme arasında bir köprü kuran bu eşsiz kişiliğin hayatını belgeleyen çok sayıda deneme, mektup ve günlük yazılarıyla birlikte sunulduğunda ortaya çıkan şey, itaate karşı sorumluluk, yönetime karşı ortak yaşam, korkuya karşı benzersiz bir cesaret metni oluyor. 
Anti-militarist, anarşist, deneme ve oyun yazarı, şair, bohem, devrimci ve aynı zamanda bir kurban… Mühsam’ın yaşamıyla düşüncesi arasındaki sarsıcı tutarlılık, kitap boyunca tüm metne olağanüstü bir yoğunluk kazandırır. “Toplumu Devletten Kurtarmak”, sizi rahatlatmayan, uyandıran, ama devleti doğal kabul eden her zihni de rahatsız edebilen bir kitap. İktidar, özgürlük, birey ve toplum üzerine yeniden düşünme cesareti aşılayan Mühsam, bundan çok daha önemli bir şey yapıyor; özgürlüğü soyut bir ideal olmaktan çıkarıp somut bir toplumsal görev hâline getiriyor