Tımarhanede 10 Gün

Nellie Bly tarafından 1887 yılında kaleme alınan "Tımarhanede On Gün" (Ten Days in a Mad-House), araştırmacı gazeteciliğin (investigative journalism) dünyadaki ilk ve en çarpıcı örneklerinden biridir. Bu eser, sadece bir anı kitabı değil, toplumsal vicdanı ayağa kaldıran bir "ifşa" metnidir.
1. Gizli Görev: Blackwell Adası
Genç gazeteci Nellie Bly, New York World gazetesi adına korkunç bir görevi kabul eder: New York’taki Blackwell Adası Kadın Akıl Hastanesi’ndeki (Blackwell`s Island Insane Asylum) kötü muamele iddialarını araştırmak için "deli" taklidi yaparak içeri sızmak.
•    Sızma Süreci: Bly, aynanın karşısında saatlerce çalışarak "kaybolmuş bakışlar" geliştirir ve kaldığı pansiyonda çıkardığı olaylar neticesinde doktorları ve mahkemeyi gerçekten akıl hastası olduğuna ikna eder.
•    Şaşırtıcı Tespit: Bly, içeri girdikten hemen sonra normal davranmaya başlasa da, orardaki doktorlar onun bu sakinliğini "hastalığın bir başka evresi" olarak yorumlamıştır. Bu durum, psikiyatrik teşhislerin o dönemdeki keyfiliğini gözler önüne serer.
2. İçerideki Dehşet
Bly, hastanede geçirdiği on gün boyunca insanlık dışı koşullara tanıklık eder:
•    Fiziksel İşkence: Hastaların buz gibi sularla yıkanması, dövülmesi, saçlarından sürüklenmesi ve saatlerce tahta banklarda kıpırdamadan oturtulması.
•    Hijyen ve Gıda: Bozuk yemekler, kirli çarşaflar ve her yerin farelerle dolu olması.
•    Sağlıklı Kadınların Trajedisi: Bly, hastanede yatan kadınların birçoğunun aslında deli olmadığını; sadece İngilizce bilmeyen göçmenler veya aileleri tarafından "baş belası" görüldüğü için oraya atılmış çaresiz kadınlar olduğunu keşfeder.
3. Toplumsal Etki ve Reform
Gazetesi tarafından on gün sonra içeriden çıkarılan Bly`ın yazı dizisi yayımlandığında yer yerinden oynar:
•    Bütçe Artışı: New York şehri, akıl hastanelerinin iyileştirilmesi için bütçesini yıllık 1 milyon dolar (o dönem için devasa bir rakam) artırmak zorunda kalır.
•    Yasal Değişiklikler: Akıl sağlığı muayenelerinin çok daha sıkı denetlenmesini sağlayan yasalar yürürlüğe girer.
•    Gazetecilikte Yeni Dönem: Bu olay, gazetecinin sadece haber aktaran değil, bizzat olayın içine girerek gerçeği çıkaran bir "aktivist" kimliğine bürünmesini sağlamıştır.