Tercümetü’l-Aşk

İmam Rabbânî’nin görüşleriyle evvela Hindistan coğrafyasında şekillenen, ardından Murad Buharî ile Osmanlı topraklarına taşınan Müceddidî Nakşibendîlik, Türk kültür tarihine birçok şahsiyet ve eser kazandırmıştır. Müceddidiyye’nin 18. yüzyıldaki temsilcilerinden Mehmed Emin Kerkükî de devrinin tasavvufî hareketlerine tesir etmiş mühim bir Nakşibendiyye şeyhidir. Onun h. 1212 (m. 1797-1798) yılında kaleme aldığı ve Sadrazam İzzet Mehmed Paşa’ya sunduğu Meslekü’l-Envâr ve Menba‘u’l-Esrâr adlı Farsça eser, vezir-i azamın ricası üzerine 18. yüzyıl Klasik Türk Edebiyatı’nın önemli simalarından Hoca Süleyman Neş’et tarafından Tercümetü’l-Aşk ismiyle Türkçeye tercüme edilmiştir. 
Sâliklere genelde tasavvuf, özelde ise Nakşî-Müceddidî adabını öğretmek gayesiyle telif ve tercüme edilen eserin en belirgin vasıflarından biri, sufi yaşantısı ve kavramlarına dair az sözle çok şey ortaya koymasıdır. Nitekim Mehmed Emin ve Hoca Neş’et’in ifadelerine göre eserin temel hedeflerinden biri de budur. Nakşibendiyye ulularının silsilesi, mürşit edinmenin zarureti, tarikat adabı ve usulü, seyr ü süluk, rabıta, teveccüh, murakabe, letâ’if-i hamse, zikir, vakıa, inbisat, inkıbaz, kelimât-ı kudsiyye, müşahede, mükaşefe, fena, beka, diğer tasavvufî ıstılahlar ve bunların Müceddidiyye’deki karşılıkları, hakikat mertebeleri ve âlem daireleri gibi birçok konu, Tercümetü’l-Aşk’ta büyük bir titizlikle işlenmiş; çeşitli deliller ve örneklerle desteklenmiştir. Eserin mihverini teşkil eden bu muhteva, Tercümetü’l-Aşk’ın çok yönlü bir yapıya sahip olmasını da sağlamıştır.
18. yüzyılın dikkat çekici iki ismini buluşturan Tercümetü’l-Aşk, Osmanlı’daki himaye kültürü ve hoca-öğrenci ilişkisini de somut bir biçimde yansıtır. Mehmed Emin Kerkükî’nin halifesi ve öğrencisi olan Hoca Neş’et, aynı zamanda İzzet Mehmed Paşa’nın da üstadıdır. Her iki şahsiyetin de öğrencisi olan İzzet Mehmed Paşa ise kaderin hoş bir cilvesi olarak Tercümetü’l-Aşk’ın takdim edildiği makamın da mümessilidir. Eser, bu bakımdan tarihî bir kıymete de sahiptir.
Nakşibendiyye-Müceddidiyye geleneği çerçevesinde, Mehmed Emin Kerkükî ve Hoca Neş’et’in hayatı, şahsiyeti ve eserleri ile Tercümetü’l-Aşk’ın içeriği ve nüshalarına odaklanan bu çalışma, okurlara, eserin tenkitli metni ve günümüz Türkçesine yapılan sadeleştirmesiyle birlikte takdim edilmektedir. Çalışmaya ayrıca, eserdeki tasavvufî ıstılahları tanımlayan ve açıklayan iki ayrı okuma sözlüğü eklenmiştir.