Nil Kıyısında Bir Hekim

Bagˆdat’ın felsefe ve tıp mahfillerinde yetis¸en, ardından Selahaddin Eyyu^bi^’nin sarayından Kahire’nin dar sokaklarına uzanan bir ilim yolcusudur Abdu¨llatif el-Bagˆdadi^. 13. yu¨zyılın bu nevi s¸ahsına mu¨nhasır a^liminin kaleme aldıgˆı elinizdeki bu eser, sıradan bir seyahatnamenin o¨tesinde bugu¨nku¨ modern disiplinlerin sınırlarını zorlayan entelektu¨el bir bas¸yapıt niteligˆindedir.

Bagˆdadi^ bu eserinde; Nil’in tas¸masıyla s¸ekillenen tarım ekonomisinden antik piramitlerin mu¨hendislik sırlarına, Mısır’ın bitki o¨rtu¨su¨nden tıbbi farmakolojiye, hamam ve mescitlerin o¨zelliklerinden do¨nemin sarsıcı kıtlık ve salgın hastalıklarına kadar c¸es¸itli konulardaki go¨zlemlerini titizlikle kaydeder. Ancak bu kitabı asıl kıymetli kılan, sadece sundugˆu ansiklopedik bilgiler degˆil; Bagˆdadi^’nin “go¨zlem” ve “deney” u¨zerine kurulu sarsıcı metodolojisidir. O, Galen gibi otoritelerin anatomik hatalarını mezarlıklardaki iskeletleri inceleyerek du¨zeltecek kadar cesur; halkın gu¨ndelik yas¸amındaki “aleladeligˆi” felsefi bir dikkatle ele alacak kadar derinliklidir.

Gu¨nu¨mu¨z okuru ic¸in bu eser; sadece Orta C¸agˆ Mısırı’na dair bir panorama sunmakla kalmıyor, aynı zamanda bir I·slam a^liminin zihin du¨nyasını, eles¸tirel yaklas?ımını ve disiplinlerarası dehasını go¨rme imka^nı tanıyor.