Kürdistan`da Yolculuk

Tahran, Mart 1814. Britanya elçiliğinin İskoç asıllı askerî-diplomatik subayı John Macdonald Kinneir, Kinneir, kervanını hazırlar; önünde dokuz aylık bir bir yolculuk uzanmaktadır: Tebriz, Bayezid, Erzurum, Van, Hakkâri, Cizre, Mardin, Diyarbakır. Resmî olarak bir keşif gezisi; gerçekte Britanya Hindistan İmparatorluğu’nun “Büyük Oyun” için içinsistematik bir askerî istihbarat raporu. Yeniçeri Ocağı henüz lağvedilmemiş, Tanzimat henüz ilan edilmemiştir; doğu sınır yarı-müstakil mîr ve beylerin elindedir.
Kinneir bu kayıp dünyaya soğukkanlı kalemini sokar: İshak Paşa Sarayı’nın avlusu, Reşvan aşiret reisinin çadırında içilen kahve, Bitlis mîrinin “uzaktan saygılı, yakından bağımsız” Babıâli ilişkisi, Hakkâri’de Süryânî patriği Mar Şimun’un dağ vadileri, Cizre Botan emirliğinde henüz pek genç olan Bedirhan Bey adlı bir bey adayı, Diyarbakır paşasının “iki u cu pisli değnek tutuyorum” itirafı. Eser 1818’de Londra’da basıldı, 200 yıl boyunca Britanya istihbaratının ve modern Kürt etnografyasının temel kaynağı oldu ama Türkçeye hiçbir zaman çevrilmedi. Bu eleştirel edisyon, Kinneir’in 1814 bakışın ilk kez Türk akademik okuruyla buluşturuyor. Çünkü bir bölgenin kendi tarihini, düşmanının saygılı dürbününden de okuması gerekir.