Kaşgarlı Mahmud`a ve Çin Kaynaklarına Göre IX.-XII. Yüzyıllardaki Türk İlleri

IX.-XII. yüzyıl Türk dünyasının en önemli ülkelerinden olan Hakaniyeliler (Karahanlılar) döneminde yetişmiş meşhur Türk alimi Kâşgarlı Mahmud, Dîvânu Lugâti`t-Türk adlı eserinde çağının siyasi, ekonomi ve kültürel durumu ile birlikte sosyal yapısının haritasını çizmektedir. Kâşgarlı Mahmud söz konusu eserinin giriş kısmında, o zaman mevcut olan Türk kavimlerini yaşadığı coğrafyaya göre sıralamak suretiyle bize hem Türk kavimlerinin coğrafyası hem de tarihi hakkında önemli ip ucu vermektedir. Üstelik bu bilgilerini bir de "daire" dediği haritasıyla desteklemektedir. Bundan dolayı Kâşgarlı Mahmud`un söz konusu eseri, IX.-Xll.yüzyıldaki Türk illerinin siyasi, kültürel ve coğrafi durumunun aydınlatılmasındaki en önemli yerli kaynaklarımızdandır.Bundan başka IX.-XII. yüzyıl Türk kavimlerinin siyasi ve coğrafi durumu hakkında bize çağdaş Çin kaynakları ve bazı Arap-Fars kaynakları da önemli bilgiler vermektedir. Bu çalışmada; Kâşgarlı Mahmud`un Türk İlleri ile ilgili olarak verdiği bilgiler çağdaş Çin kaynaklarındaki bilgiler ve bazı Arap-Fars kaynaklarındaki bilgiler mukayese edilerek Ortaçağ Türk tarihinin aydınlanmasına küçük bir katkıda bulunmakamaçlanmıştır.