Tükendi
Gelince Haber VerHz. Peygamber döneminde başlayan, Hulefâ-yi Râşidîn devrinde hız kazanan ve Emevîler döneminde zirveye ulaşan fetihlerle İslâm hâkimiyeti geniş coğrafyalara yayıldı. Bu süreçte, kökeni İslâm öncesi sürgünlere dayanan Yahudi cemaatlerinin önemli bir kısmı da İslâm idaresine dâhil oldu.
Bizans ve Sasani dönemlerinde “dünyadaki pisliğin ve dejenerasyonun kaynağı” olarak görülen Yahudiler, İslâm yönetiminde “zimme” adı verilen bir statü ile Kur’an ve Sünnet temelli hukukî teminât altına girdiler. Bu teminât, onlara can ve mal emniyeti sağladığı gibi din, dil ve kültür hürriyeti de tanıdı; dinî ve cemaat kurumlarını güvence altına aldı.
Kitabın konusu olan Abbâsîler ve Fâtımîler döneminde Yahudiler, Atlas Okyanusu’ndan Orta Asya’ya uzanan geniş bir coğrafyada seyahat ve ikâmet serbestliği ile mülk edinme özgürlüğü içinde, cemaat kurumları etrafında “devlet içinde devlet, hatta ondan da öte” bir özerklikle hayatlarını sürdürdüler.
Kitapta, başta Arapça ve İbranice olmak üzere diğer dillerdeki tarihî vesikaların ortaya koyduğu üzere, İslâm dünyası hep özelde Yahudiler, genelde ise diğer din mensuplarıyla bir arada yaşayabilecek erdemli bir tarihe, tarihî tecrübeye ve yeterli tarihî dinamiklere sahiptir. Bu tarihsel tecrübeden, başta Batı olmak üzere, sömürgeci ve emperyalist ülkelerin alacağı pek çok ders vardır.
