Tükendi
Gelince Haber VerİÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ ..................................................................................................................... 5
İÇİNDEKİLER ...................................................................................................... 21
BİRİNCİ BÖLÜM
ANAYASA KÜLTÜRÜ VE KAVRAMI
I. Ön Sorun: Kavramsal Çerçeve..................................................................... 29
A. Anayasanın Ahlaki Temeli ........................................................................ 29
B. Anayasanın Yaşam Rejimi ........................................................................ 33
C. Nasıl Bir Anayasa? Anayasalı Devletin (Muvazaalı Anayasa) Anayasal
Devletten Farklılaşması ............................................................................. 38
1. Anayasalı Devlet .................................................................................. 38
2. Kurucu İktidarın “Siyasal” Faaliyeti: Suiistimalci Anayasa................. 40
3. “Siyasi İktidarın” Kurucu Faaliyeti: Hayalet Anayasacılık.................. 43
II. Anayasanın Maddi Fonksiyonu.................................................................... 45
A. Ön Sorun: Anayasanın Modern Devlet Kavrayışı ve Anlam Çabası......... 45
B. Anayasanın Kurucu Fonksiyonları: Anayasacılık Açısından Bir Okuma.. 48
1. Ön Belirleme: İnsan Hakları................................................................. 49
2. İnsan Onuru.......................................................................................... 51
3. Kuvvetler Ayrılığı ................................................................................ 55
a. Meşruluk......................................................................................... 56
b. Teorinin Kurumsallaşması.............................................................. 57
aa. Öncü Düşünürler: Polybios, Cicero ve Karma Anayasa ........... 57
bb. Locke......................................................................................... 61
cc. Montesquieu.............................................................................. 64
dd. Madison..................................................................................... 66
c. Ara Değerlendirme ......................................................................... 69
4. Hukuk Devleti ...................................................................................... 70
5. Demokrasi ............................................................................................ 75
a. Anlam Sorunu ve Belirleyici İlkeleri.............................................. 75
22 Anayasa Kültürü ve Kavramı
aa. Katılımcılık................................................................................75
bb. Çoğunluk İlkesi..........................................................................76
cc. Muhalefet Hakkı ........................................................................78
aaa. Kavram...............................................................................78
bbb. Anayasal Statü....................................................................80
ccc. Ara Değerlendirme .............................................................83
dd. Siyasal Çoğulculuk ....................................................................85
ee. Hukukun Üstünlüğü...................................................................87
b. Anayasal Demokrasi........................................................................90
c. Anayasa Yapımında Bir Demokrasi Modeli Olarak Ortaklık
Demokrasisi.....................................................................................92
6. Ara Değerlendirme: Habermas’ta Prosedürel Hukuk Anlayışı,
Demokrasi ve Anayasal Çıkarımlar ......................................................94
III. Genel Değerlendirme .....................................................................................97
A. Anayasa Devletinin Şarta Bağlılığı ve Tarihi Gelişimi ..............................97
B. Anayasanın Devlet İle Etkileşimi ve Anayasa Devletinin Ortaya
Çıkması ....................................................................................................100
C. Anayasanın Kimliği ve Değişime Açık Yapısı.........................................101
D. Kurucu İktidarın Anayasa Yapımındaki Fonksiyonelliği.........................102
İKİNCİ BÖLÜM
KURUCU İKTİDAR
I. Anayasa Yapımı Bağlamında Kurucu İktidara Analitik Yaklaşım.........105
A. Ön Sorun: Temel Kural Anayasa Yapımı Üzerine...................................105
B. Anayasa Yapımının Faili: Kurucu İktidar ................................................108
1. Devrim ve Hukuk................................................................................108
2. Kurucu İktidarın Analizi .....................................................................112
a. Kavram..........................................................................................112
b. Ara Değerlendirme ........................................................................115
c. Kuram............................................................................................119
aa. John Austin ..............................................................................119
bb. Carl Schmitt.............................................................................121
cc. Hannah Arendt.........................................................................128
3. Kurucu İktidarın Meşruiyeti ve Sınırları Sorunu ................................132
a. Meşruluğun Koşulları....................................................................132
Anayasa Kültürü ve Kavramı 23
b. Kurucu İktidarın Ön Konsepti Olarak Meşruluk .......................... 134
c. Anayasa Yapımının Sınırları ........................................................ 136
d. Demokratik Hukuk Devletinde Kurucu İktidar ............................ 139
4. Tali Kurucu İktidar: Yumurta-Tavuk Sorunu..................................... 141
a. Ön Sorun: Hukukun Ontolojisi ..................................................... 141
b. Hans Kelsen.................................................................................. 145
c. H. L. A. Hart’ın En Üst Tanıma Kuralı ........................................ 148
d. Tali Kurucu İktidarın Kurucu Faaliyeti ........................................ 151
e. Ara Değerlendirme ....................................................................... 153
5. Pozitivizm Kıskacında Kurucu İktidar ve Eleştirisi ........................... 156
II. Bir Kurucu İktidar Tekniği Olarak Anayasa Yapımı: Yöntemden
Pratiğe........................................................................................................... 159
A. Anayasa Yapımında Yöntem Farklılaşması: Demokratik ve
Anti Demokratik Yönelimler................................................................... 160
1. Ön Sorun ............................................................................................ 160
a. Doğrudan Demokrasi Yöntemi..................................................... 160
b. Yarı-Doğrudan Demokrasi: Kurucu Referandum......................... 161
c. Temsili Demokrasi Yöntemi: Konvansiyon ................................. 164
d. Yeni Paradigma: Katılımcı Anayasa Yapımı................................ 166
2. Anti-Demokratik Anayasa Yapımı..................................................... 169
3. Demokratik Anayasa Yapımı ............................................................. 171
B. Uygulamada Anayasa Yapımı: Menfaat, Çatışma ve Uzlaşı................... 173
1. Kurucu İktidarın Farklılaşması........................................................... 174
2. Kurucu İktidar ve Seçim..................................................................... 176
3. Kurucu İktidarda Gerilim ................................................................... 179
4. Kurucu İkitdarın İşleyiş Tarzı ............................................................ 181
5. Ara Değerlendirme ............................................................................. 183
III. Anayasa Yapımı: Denge ve Denetim Üzerine Bir Okuma ....................... 185
A. Kurucu İktidarın Kümülatif Faaliyeti: Sıfırdan Anayasa Yapımı............ 186
B. Kurucu İktidarın Nispi Faaliyeti: Anayasal Değişim............................... 186
C. Kurucu İktidarın Amorf Faaliyeti: Anayasaya Aykırı Anayasa
Değişikliği ............................................................................................... 188
IV. “Kendiliğinden Anlaşılmayan Bir Yetki Olarak Anayasal Değişim” ..... 190
A. Genel Olarak Anayasayı Değiştirme ....................................................... 190
B. Anayasal Değişimin Devrimsel Niteliği .................................................. 192
C. Anayasal Bir Tehlike Olarak Anayasayı Değiştirme Yasağı................... 193
V. Genel Değerlendirme................................................................................... 194
24 Anayasa Kültürü ve Kavramı
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
BÖLÜNMÜŞ TOPLUMLARDA ANAYASA YAPIMI:
TÜRKİYE ÖRNEĞİ
I. Anayasa Yapımı ve Tipoloji ........................................................................197
II. Türkiye’de Demokratik Hukuk Devletinin Güçlendirilmesi
Ekseninde Anayasal Değişimin Gerekliliği: Yapısal ve Haklar
Şartlarına Yönelik Beklentiler ....................................................................198
III. Bölünmüş Toplumlarda Anayasa Yapımı ve Türkiye Örneği..................202
A. Ön Sorun: Kavramsal Analiz ...................................................................202
B. Bölünmüş Toplumda Demokrasinin Kırılganlığı ve Anayasa Yapımı.....206
C. Yarışan Siyasal Kimlikler ve Anayasa Yapımı ........................................211
D. Osmanlı’da Cumhuriyet’e Türkiye’de Kültürel Kodlar ve Gerilim .........214
1. Genel Olarak .......................................................................................214
2. Kültürel Farklılaşma ...........................................................................215
3. Kemalist Kültür Çözümlemesi............................................................219
4. Muhafazakar Kültür Çözümlemesi .....................................................221
5. Cumhuriyetin Kültürel Gerilim Kodları..............................................223
6. Kültürel Gerlim Kodları Arasında Salınım .........................................225
7. Ara Değerlendirme..............................................................................227
a. Genel Olarak .................................................................................227
b. Bölen Bir Değişken Olarak Muhafazakarlık .................................229
IV. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Anayasa Yapımı Süreçleri ve Yeni Bir
Anayasa İçin Öneriler..................................................................................231
A. Genel Olarak ............................................................................................231
B. 1876 Kanun-ı Esasi ..................................................................................233
1. Kanun-ı Esasinin Yapım Yöntemi ......................................................233
2. Kurucu İktidar Tekniği olarak 1909 Anayasa Değişikliği ..................235
C. 1921 Anayasası ........................................................................................237
D. 1924 Anayasası ........................................................................................240
E. 1961 Anayasası ........................................................................................243
F. 1982 Anayasası ........................................................................................249
1. Anayasanın Yapılışı ............................................................................249
2. 2007 Anayasa Değişikliği ...................................................................251
3. Kurucu İktidar Tekniği Olarak 2017 Anayasa Değişikliği..................252
G. Ara Değerlendirme...................................................................................260
Anayasa Kültürü ve Kavramı 25
V. Anayasa Yapımında Yöntem Sorunları ve Türkiye ................................. 263
A. Genel Olarak............................................................................................ 263
B. Kurucu İktidarın Kimliği: Yarışmacı Otoriter Rejimde Anayasa
Yapım Tekniği......................................................................................... 264
C. Anayasal Birikimde Ters Dalga: Paradigma Değişiminin Gerekliliği..... 272
D. Anayasadaki Değiştirilmesi Yasak Hükümler ......................................... 275
E. Ara Değerlendirme .................................................................................. 288
VI. Kurucu Bir Öge Olarak Türkiye’nin Hükümet Sistemi Sorunu ve
Yeni Anayasa Yapımına İlişkin Öneriler .................................................. 290
A. Erkler Ayrılığı Sorunu ............................................................................. 291
B. Yürütme Kuvvetinin Güçlendirilmesi ve Demokrasinin Düşüşü ............ 293
1. Genel Olarak ...................................................................................... 293
2. Türkiye’de Yürütme Kuvvetinin Serencamı ...................................... 295
a. 1961 Anayasası: Kuvvetler Dengesi............................................. 295
b. 1982 Anayasası: Yürütmenin Güçlendirilmesi............................. 298
c. 2017 Anayasa Değişikliği Sonrası Kuvvet Örüntüsü:
Yürütmenin Üstünlüğü ................................................................. 300
aa. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin Dinamikleri ............. 302
aaa. Genel Olarak.................................................................... 302
bbb. Başkanlık Sisteminin Tehlikelerinin Kaynakları ............. 304
aaaa. Demokratik Kaynak ...................................................................305
bbbb. Hukuki Kaynak ..........................................................................306
bb. Türkiye’de Yargı Sorunu ........................................................ 308
aaa. Yargının Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı İlkesi.................... 308
bbb. Başkanlık Sisteminde Yargının Bağımsızlığı ve
Tarafsızlığı....................................................................... 312
ccc. Türkiye’de Yargının Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı ........... 313
C. Mevcut Haliyle 1982 Anayasasında Sorun Alanları................................ 318
1. Anayasanın Sıfır Noktasında ve Gelişen Halinde Demokrasi Sorunu 318
2. Temel Hak ve Özgürlüklere Karşı Olumsuz Yaklaşım ...................... 321
3. Türkiye İçin Parlamenter Sistemin Gerekliliği................................... 322
D. Ara Değerlendirme .................................................................................. 325
26 Anayasa Kültürü ve Kavramı
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
ANAYASA YAPIMINDA TÜRKİYE’NİN ÖNÜNDE BEKLEYEN
SORUNLAR VE ÖNERİLER
I. Ön Sorun: Yeni Anayasa Yapımı ve Anayasanın Milliyetçi İdeolojisi ....329
A. Sorunu Çözmenin Zorunluluğu ................................................................329
B. Anayasada Milliyetçi İdeolojinin Yoğunluğu ve Çıkış Yolu ...................331
II. Otoriter Sınırlamadan Hak Eksenli Yönetime: 1982 Anayasasının
Bir Arkeolojisi ve Öneriler ..........................................................................338
A. Anayasanın Ruhunun Cisimleşmesi: Başlangıç Bölümü .........................340
B. Anayasada Devletin Temel Amaç ve Görevleri: Amaç Eksenli
Yaklaşım ..................................................................................................345
C. Hak-Ödev İlişkisi: Ödev Kıskacında Hak ................................................348
D. Toptancı Sınırlama Gölgesinde Haklar ....................................................350
E. Hukuku Değiştirmek Suretiyle Bir Sınırlama Tekniği: Temel
Hakların Kötüye Kullanılması..................................................................357
F. Devlet Kıskacında Hukuk: Hukuk Devletinin Metamorfozu ...................360
1. 1982 Anayasasının Orijinal Halinde Hukuk Devleti...........................360
2. 2017 Anayasa Değişikliği Sonrası Hukuk Devleti..............................363
a. İnsan Hakları Sorunu.....................................................................366
b. Demokratik Hukuk Devleti Sorunu...............................................372
c. Tespit ve Öneriler..........................................................................384
G. Bölünmüş Toplumda Bir Garantör İlke Olarak Laiklik ve Anayasal
Patoloji .....................................................................................................389
1. Anayasal Felsefe .................................................................................390
2. Anayasa Mahkemesinin Laiklik Anlayışı ...........................................391
3. Ara Değerlendirme..............................................................................394
III. Yeni Anayasanın Şekli Sorunu: Çerçeve-Kazuistik Anayasa
Bakımından Bir Değerlendirme..................................................................398
A. Çerçeve-Kazuistik Anayasa Ayrımının Anlamı .......................................398
B. Anayasal Yorum Alanı: Normun Genişlemesi Ya Da Daralması ............402
C. Anayasa Yargısının Operasyonel Gücü ve Hareket Alanı .......................404
D. Anayasa Mahkemesi ve Militan Demokrasi.............................................407
1. Militan Demokrasi ve Türkiye............................................................407
Anayasa Kültürü ve Kavramı 27
2. 2010 Sonrası Parti Kapatma ............................................................... 409
3. Anayasa Mahkemesi Yaklaşımında Evrilime: İdeolojik
Yaklaşımdan Özgürlükçülüğe ............................................................ 410
E. Ara Değerlendirme .................................................................................. 413
IV. Yeni Anayasada Denge ve Denetim Aracı Olarak Anayasa Yargısı ....... 415
A. Denetim-Denge ve Yargı......................................................................... 415
B. Anayasa Yargısının Meşruluğu Sorunu................................................... 417
1. Hak-Temelli Meşruluk ....................................................................... 417
2. Demokratik Temelli Meşruluk ........................................................... 421
C. Başanlık Sistemi Örneği ABD’de Anayasa Yargısı ve Denetim-Denge . 432
1. Anayasa Yargısı ................................................................................. 432
2. ABD Örneği ....................................................................................... 437
D. Ara Değerlendirme .................................................................................. 444
ÇIKTILAR VE SONUÇ...................................................................................... 453
KAYNAKÇA ........................................................................................................ 459
