Jack London’ın 1909 yılında yayımlanan Martin Eden’ı, bir romanın çok ötesinde, yazarın kendi hayatından izler taşıyan sarsıcı bir vasiyetname niteliğindedir. London, bu eserde bir işçi sınıfı ferdinin entelektüel zirveye tırmanışını anlatırken, aslında kapitalist toplumun ikiyüzlülüğünü, başarının getirdiği o buz gibi yalnızlığı ve insanın ideallerine ulaştığında yaşadığı derin boşluğu resmeder.
Martin Eden, eğitimsiz ve kaba bir denizcinin, bir gün tesadüfen tanıştığı üst sınıftan bir kadına, Ruth Morse’a duyduğu aşkla başlar. Ancak bu aşk zamanla romantik bir duygu olmayı aşarak Martin için sanatın, edebiyatın ve felsefenin kapılarını aralayan bir anahtar hâline gelir. O, sevdiği kadına layık olabilmek için uykusundan, sağlığından ve sosyal hayatından feragat ederek bir bilgi canavarına dönüşür. Fakat trajik olan şudur ki Martin zihinsel olarak yükseldikçe, hayranlık duyduğu “üst sınıfın” aslında ne kadar sığ ve ön yargılı olduğunu keşfeder. Artık ne eski arkadaşları arasındadır ne de hayalindeki seçkinler arasında yer bulabilir.
Roman, bireyin kendi yarattığı “yeni kimliği” ile toplumun ona biçtiği “eski roller” arasındaki amansız çatışmayı inceler. Aşağıdaki alıntılar, Martin’in bu çetin yolculuğunun duraklarını; cehaletten bilgeliğe, aşktan hayal kırıklığına ve varoluştan nihilizme uzanan o sarsıcı ruh hâlini yansıtmaktadır.
İşte edebiyat tarihinin en dirençli ama aynı zamanda en kırılgan karakterlerinden biri olan Martin Eden’ın dünyasından süzülen 20 etkileyici pasaj:
- “Ne söylediğinizi, biraz da nasıl söylediğiniz belirler.”
- “Bir kadının yüzüne bakıp sarhoş olacağımı hiç sanmazdım.”
- “Vardığın hükümler, okuduğun kitaplarla paraleldir mutlaka.”
- “Başarı, keyif aldığın şeyi yapmak değil, onu yaparken haz duymaktır.”
- “Kendi başının çaresine bakmış bir kızın gözleri yumuşak ve kibar olmaz.”
- “İlk sözleri de son sözleri de buydu. Fikir dağarcıkları bundan ibaretti. İşe gir! İşe git!”
- “Sadece sevdim seni. O kadar çok sevdim ki bırak senin gibi capcanlı bir kadının kalbini, taşı bile eritmeye yeterdi aşkım.”
- “Aşkın akılla alakası yoktu. İnsanın âşık olduğu kadının mantıklı düşünüp düşünmemesi önemli değildi. Aşk, aklın üzerindeydi.”
- “Haritası ya da pusulası olmadan yabancı denizlere sürüklenmiş gemi gibiyim. Ama şimdi artık ben de yönümü bulmak istiyorum.”
- “Bilir misin, huzur içinde uykuya dalmak nedir, tamamen unuttum. Doyasıya uyumuş halde yataktan kalkmayalı milyonlarca yıl olmuştur.”
- “Dipte bir yerlerde karanlığın içine düştü. Bu kadarını fark edebildi. Karanlığın içindeydi artık. Bunu fark ettiği anda da farkındalığı sona erdi.”
- “Diksiyon konusundaki aşırı dikkatinin kendini aptala çevirdiğinin, içindekileri ifade etmesini engellediğinin farkında olmanın da bunalımını yaşıyordu.”
- “Kimdi, neydi, Martin asla öğrenemedi. Geçmişi olmayan; geleceği önündeki mezardan, bugünüyse içindeki canhıraş hayat ateşinden ibaret bir adamdı.”
- “Kendi adına düşünüp, kendin gibi davranmıyordun. Senin de fikirlerin, tıpkı giysilerin gibi başkaları tarafından üretilmiş; eylemlerini toplumsal onay biçimlendirmişti.”
- “Şu güneşin altındaki hiçbir sebep sadece türdeşlerim çoğunluk olarak onu beğeniyor veya beğenilmesi gerektiğine inanıyor diye o beğeniyi benim de taklit etmemi gerektirmez.”
- “Hayatı boyunca sevgi açlığı çekmişti. Sevgiye hasretti. Varoluşunun temel talebiydi sevgi. Ama hiç sevgi görmemiş ve zaman içinde katılaşmıştı. Sevgiye ihtiyaç duyduğunu fark etmemişti bile.”
- “Cennetteki azizler saflıktan ve güzellikten ayrılabilir miydi? Onların anlatılacak bir yanı yoktu. Ama ya çamurdaki azizler; işte asıl ebedi harikalar onlardı. Hayatı yaşamaya asıl değer kılan, onlardı.”
- “Seni seveceklerdir Martin, ama kendi küçük ahlaklarını daha çok seveceklerdir. Senin istediğinse bütün görkemiyle hayata teslim oluştur, büyük ve özgür ruhlardır, alev alev yanan kelebeklerdir, o küçük gri güveler değil.”
- “Eski arkadaşlarından ve eski hayat tarzından kendini azat ettiği, yeni arkadaş da edinmediği için okumaktan başka yapacak bir şeyi kalmamıştı; okumaya o kadar çok vakit ayırıyordu ki bunu yapan sıradan gözler olsaydı, şimdiye kadar on kere bozulmuştu.”
- “Bazen bana öyle geliyor ki bütün dünya, bütün hayat, her şey içimde duruyor ve sözcüsü olmam için feryat ediyor. Hissediyorum... ama anlatamıyorum... bunun ne kadar büyük bir şey olduğunu biliyorum ama konuştuğumda bir bebeğin ıngaları gibi sesler çıkıyor ağzımdan.”
